اگر شهروند افغانستان هستید و قصد دارید در یکی از دانشگاه‌های ایران تحصیل کنید، مهم‌ترین نکته این است که پذیرش دانشگاه، ویزای تحصیلی و اقامت دانشجویی سه موضوع جدا از هم هستند. ممکن است از دانشگاه پذیرش بگیرید، اما برای ثبت‌نام نهایی همچنان به تکمیل وضعیت اقامتی یا دریافت روادید تحصیلی نیاز داشته باشید.
در سال ۱۴۰۵/۲۰۲۶ نیز مقررات ویژه اتباع غیرایرانی برای ثبت‌نام دانشگاه، شرکت در آزمون سراسری، محل تحصیل و مدارک اقامتی برقرار است. برای مثال، طبق راهنمای آزمون سراسری ۱۴۰۵، اتباع غیرایرانی متقاضی شرکت در این آزمون باید مجوز اقامت در ایران و شناسه یکتای ۱۰ رقمی وزارت کشور داشته باشند. افرادی که این شناسه را ندارند باید برای دریافت آن به دفاتر خدمات کفالت و اقامت اتباع خارجی مراجعه کنند.
آیا افغانها می‌توانند در دانشگاه‌های ایران تحصیل کنند؟
بله. شهروندان افغانستان در صورت داشتن شرایط پذیرش دانشگاه و مدارک هویتی و اقامتی مورد قبول می‌توانند در ایران تحصیل کنند. اما مسیر همه متقاضیان یکسان نیست.
یک متقاضی ممکن است در افغانستان زندگی کند و مستقیماً برای پذیرش بین‌المللی یک دانشگاه ایرانی اقدام کند؛ فرد دیگری ممکن است سال‌ها در ایران زندگی کرده و کارت آمایش داشته باشد؛ شخص دیگری نیز ممکن است دارای گذرنامه و اقامت معتبر باشد و از طریق کنکور سراسری اقدام کند.
به همین دلیل، قبل از جمع‌آوری مدارک باید مشخص کنید در کدام گروه قرار دارید:
- ساکن افغانستان هستید و هنوز وارد ایران نشده‌اید.
- در ایران زندگی می‌کنید و گذرنامه و اقامت معتبر دارید.
- دارنده کارت آمایش هستید.
- گذرنامه خانواری دارید.
- قصد شرکت در کنکور یا یکی از آزمون‌های رسمی ایران را دارید.
- قصد دارید مستقیماً از بخش دانشجویان بین‌الملل یک دانشگاه پذیرش بگیرید.
مسیر درخواست بر اساس این وضعیت می‌تواند متفاوت باشد.
تفاوت پذیرش دانشگاه، ویزای تحصیلی و اقامت تحصیلی
یکی از اشتباهات رایج متقاضیان این است که تصور می‌کنند دریافت نامه پذیرش به معنای دریافت ویزا نیز هست.
پذیرش تحصیلی یعنی دانشگاه موافقت کرده است شما در رشته و مقطع مشخصی تحصیل کنید.
ویزای تحصیلی یا روادید دانشجویی مجوزی است که برای ورود یا ادامه حضور قانونی با هدف تحصیل صادر می‌شود.
اقامت تحصیلی نیز وضعیت اقامتی دانشجو در طول دوره تحصیل را مشخص می‌کند.
بنابراین ممکن است ابتدا پذیرش دانشگاه صادر شود و پس از آن مراحل روادید و اقامت دانشجویی انجام شود. دانشگاه‌های مختلف معمولاً دفتر دانشجویان بین‌الملل یا اداره امور کنسولی دارند که پرونده دانشجوی خارجی را در این مرحله پیگیری می‌کند.
شرایط ویزای تحصیلی ایران برای افغانستانی‌ها در ۲۰۲۶
یک قانون واحد با عنوان «شرایط یکسان ویزای تحصیلی برای همه افغانها» وجود ندارد. وضعیت اقامت فعلی متقاضی، دانشگاه، روش پذیرش و مقطع تحصیلی در تعیین مراحل مؤثر است.
با این حال، متقاضی معمولاً باید هویت معتبر، صلاحیت تحصیلی لازم برای مقطع موردنظر و پذیرش دانشگاه را داشته باشد و بتواند مراحل قانونی اقامت دانشجویی را انجام دهد.
اگر قصد شرکت در آزمون سراسری ۱۴۰۵ را دارید، مقررات سازمان سنجش اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. راهنمای سال ۱۴۰۵ تأکید می‌کند که اتباع غیرایرانی برای ثبت‌نام باید مجوز اقامت ایران و شناسه یکتای ۱۰ رقمی وزارت کشور داشته باشند.
این موضوع را نباید با پذیرش مستقیم دانشجوی بین‌المللی اشتباه گرفت. فردی که در افغانستان زندگی می‌کند ممکن است از مسیر پذیرش بین‌الملل دانشگاه اقدام کند و روند متفاوتی داشته باشد.
وضعیت دارندگان کارت آمایش
این قسمت برای بسیاری از دانشجویان افغانستانی اهمیت بیشتری از خود فرم ویزا دارد.
طبق راهنمای کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در ایران، اتباع افغانستانی که برای ثبت‌نام در دانشگاه‌های ایران اقدام می‌کنند و کارت آمایش یا گذرنامه خانواری دارند، برای تحصیل دانشگاهی ممکن است نیاز به تبدیل وضعیت خود به گذرنامه فردی دارای ویزای دانشجویی داشته باشند. راهنمای UNHCR همچنین اعلام می‌کند که روند مربوط، بسته به شرایط پرونده، می‌تواند در افغانستان یا جزیره کیش انجام شود.
نکته مهم این است که دارنده کارت آمایش نباید صرفاً با شنیدن تجربه یک دانشجوی دیگر، کارت خود را باطل یا برای خروج از کشور اقدام کند. وضعیت هر پرونده باید ابتدا با دانشگاه، اداره امور اتباع و در صورت نیاز دفتر کمیساریا بررسی شود.
UNHCR همچنین اعلام کرده است که از اول مه ۲۰۲۵ دیگر فرم بازگشت داوطلبانه را برای دارندگان کارت آمایش که صرفاً با هدف گرفتن مدارک و ویزای تحصیلی به افغانستان می‌روند صادر نمی‌کند و از متقاضیان خواسته است درباره راه‌حل‌های جایگزین مرتبط با ادامه تحصیل در ایران مشاوره بگیرند.
کارت آمایش در سال ۱۴۰۵ چه وضعیتی دارد؟
طبق اطلاعیه منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶، اعتبار کارت‌های آمایش مرحله ۱۹ و برخی مدارک شناسایی دیگر که پیش‌تر تا پایان شهریور ۱۴۰۵ اعتبار داشتند، تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۵ تمدید شده است و دارندگان این مدارک باید برای تمدید و تعویض به دفاتر مربوط مراجعه کنند.
با این حال، معتبر بودن کارت آمایش به‌تنهایی به این معنا نیست که تمام مراحل ثبت‌نام دانشگاه با همان کارت انجام می‌شود؛ موضوع تبدیل وضعیت برای روادید دانشجویی همچنان باید بررسی شود.
مدارک مورد نیاز برای ویزای تحصیلی ایران
مدارک دقیق را باید از دانشگاه و مرجع کنسولی پرونده خود دریافت کنید؛ زیرا ارائه یک فهرست ثابت برای تمام دانشجویان افغانستانی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
در عمل معمولاً مدارکی مانند گذرنامه معتبر، عکس، نامه پذیرش دانشگاه، مدارک تحصیلی قبلی و ریزنمرات، مدارک مربوط به وضعیت اقامت در ایران و فرم‌های دانشگاه یا امور کنسولی درخواست می‌شود.
برای مدارک تحصیلی صادرشده در افغانستان نیز ممکن است ترجمه یا تأییدات مشخصی لازم باشد. قبل از پرداخت هزینه ترجمه، از دانشگاه مقصد بپرسید که چه نوع ترجمه و چه تأییداتی را قبول می‌کند؛ چون شرایط دانشگاه‌ها یکسان نیست.
دارندگان کارت آمایش یا گذرنامه خانواری نیز باید مدارک اقامتی فعلی خود را نگهداری کنند و قبل از هرگونه تغییر وضعیت از آنها کپی و نسخه دیجیتال تهیه کنند. UNHCR نیز در اطلاعیه‌های خود بر نگهداری اصل و نسخه پشتیبان مدارک هویتی تأکید کرده است.
مراحل گرفتن ویزای تحصیلی ایران برای افغانها
مسیر امن و منطقی معمولاً از انتخاب دانشگاه شروع می‌شود، نه از درخواست ویزا.
ابتدا بررسی کنید رشته موردنظر شما برای اتباع غیرایرانی قابل انتخاب است و دانشگاه در شهری قرار دارد که از نظر مقررات اقامت اتباع برای شما محدودیت ایجاد نمی‌کند. سپس از مسیر اعلام‌شده توسط دانشگاه برای پذیرش اقدام کنید.
بعد از دریافت پذیرش، پرونده وارد مرحله امور دانشجویان بین‌الملل و امور کنسولی می‌شود. در این مرحله دانشگاه مشخص می‌کند برای روادید تحصیلی، تبدیل وضعیت اقامت یا دریافت معرفی‌نامه چه اقداماتی لازم است.
پس از صدور مجوزهای لازم و انجام مراحل کنسولی، ثبت‌نام قطعی دانشگاه انجام می‌شود. بعد از ورود یا شروع تحصیل نیز باید تاریخ انقضای اقامت و مدارک خود را جدی بگیرید؛ زیرا پذیرش دانشگاه جایگزین اقامت قانونی نیست.
آیا افغانها می‌توانند در کنکور ایران شرکت کنند؟
بله، در صورت داشتن شرایط اعلام‌شده برای اتباع غیرایرانی.
در دفترچه آزمون سراسری ۱۴۰۵ تصریح شده است که فقط اتباع غیرایرانی دارای مجوز اقامت در ایران و شناسه یکتای ۱۰ رقمی وزارت کشور مجاز به ثبت‌نام هستند.
بنابراین فردی که در افغانستان زندگی می‌کند نباید تصور کند مسیر کنکور داخلی دقیقاً همان مسیر پذیرش بین‌المللی دانشگاه است.
برای کارشناسی ارشد نیز ضوابط سال ۱۴۰۵ محدودیت‌های مشخصی دارد. طبق مقررات اعلام‌شده، متقاضی غیرایرانی این آزمون باید اقامت قانونی ایران داشته باشد و انتخاب رشته‌محل در مناطق غیرمجاز می‌تواند باعث لغو قبولی شود.
آیا همه رشته‌ها و دانشگاه‌ها برای اتباع افغانستان آزاد هستند؟
خیر. این یکی از مهم‌ترین مواردی است که باید قبل از انتخاب رشته بررسی شود.
در مقررات پذیرش اتباع غیرایرانی همچنان محدودیت‌هایی برای برخی رشته‌ها، دوره‌ها و مناطقی که اقامت یا تردد اتباع در آنها مجاز نیست وجود دارد. در ضوابط کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ نیز سازمان سنجش تأکید کرده است که قبولی متقاضی در رشته‌محل واقع در منطقه ممنوعه لغو خواهد شد.
همچنین پذیرش اتباع غیرایرانی در رشته‌هایی که برای دولت ایران تعهد استخدامی ایجاد می‌کنند و برخی رشته‌ها و دوره‌های خاص امکان‌پذیر نیست.
پس به فهرست‌های قدیمی اینترنتی اکتفا نکنید. دفترچه همان سال و همان مقطع ملاک مطمئن‌تری است.
شهریه دانشجویان افغانستانی در ایران
هیچ رقم ثابتی را نمی‌توان برای تمام دانشگاه‌ها اعلام کرد. شهریه به دانشگاه، مقطع، رشته، نوع پذیرش و مصوبات همان دانشگاه بستگی دارد.
حتی قبولی در دوره روزانه الزاماً به معنای تحصیل رایگان یک دانشجوی غیرایرانی نیست. برای نمونه، در ضوابط کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ اعلام شده است اتباع غیرایرانی پذیرفته‌شده در دوره‌های روزانه باید شهریه پرداخت کنند و میزان آن بر اساس مصوبه هیئت امنای دانشگاه تعیین می‌شود و می‌تواند تا ۸۰ درصد شهریه دوره نوبت دوم باشد.
در کنار شهریه باید هزینه ترجمه و تأیید مدارک، اقامت، خوابگاه، بیمه در صورت لزوم، رفت‌وآمد و هزینه زندگی را نیز در نظر بگیرید.
بورسیه تحصیلی برای دانشجویان افغانستانی
برخی دانشگاه‌ها و برنامه‌ها در دوره‌های مختلف برای دانشجویان خارجی یا پناهندگان بورسیه ارائه می‌کنند؛ اما وجود بورسیه دائمی و تضمین‌شده برای همه متقاضیان افغانستانی را نباید فرض کرد.
یکی از برنامه‌های شناخته‌شده، بورسیه DAFI برای پناهندگان واجد شرایط است. طبق توضیحات UNHCR، این برنامه می‌تواند هزینه تحصیل و بخشی از هزینه‌های زندگی دانشجویان منتخب در مقطع کارشناسی را پوشش دهد. ظرفیت و شرایط آن وابسته به فراخوان هر دوره است.
بهتر است هم‌زمان سایت دانشگاه مقصد و اطلاعیه‌های رسمی بورسیه را بررسی کنید.
اشتباهاتی که می‌تواند پرونده شما را مشکل‌دار کند
جدی‌ترین اشتباه، شروع کار بر اساس اطلاعات قدیمی شبکه‌های اجتماعی است. مقررات اقامت اتباع، اعتبار مدارک، مناطق مجاز و شیوه ثبت‌نام ممکن است تغییر کند.
اقدام برای خروج از ایران بدون بررسی وضعیت کارت آمایش، انتخاب دانشگاه در منطقه ممنوعه، تفاوت نام و مشخصات در گذرنامه و مدارک تحصیلی، اقدام دیرهنگام برای تمدید اقامت و فرض اینکه «قبولی دانشگاه مساوی صدور ویزاست» از مواردی هستند که می‌توانند روند ثبت‌نام را طولانی یا متوقف کنند.
سه مثال برای تشخیص مسیر درست
احمد در هرات زندگی می‌کند و می‌خواهد در ایران کارشناسی ارشد بخواند: بهتر است ابتدا بخش پذیرش دانشجویان بین‌الملل دانشگاه‌های موردنظر را بررسی کند. بعد از پذیرش، دانشگاه مسیر مربوط به روادید تحصیلی را مشخص می‌کند.
مریم در ایران کارت آمایش دارد و در دانشگاه پذیرفته شده است: نباید بدون بررسی وضعیت اقامت، برای ابطال کارت یا خروج اقدام کند. ابتدا باید با دانشگاه، اداره امور اتباع و در صورت نیاز UNHCR درباره تبدیل وضعیت به گذرنامه فردی دارای روادید تحصیلی مشورت کند.
علی در ایران اقامت قانونی و شناسه یکتای ۱۰ رقمی دارد: اگر سایر شرایط را داشته باشد، می‌تواند برای مسیر آزمون سراسری ۱۴۰۵ طبق مقررات سازمان سنجش اقدام کند.
سوالات متداول
آیا کارت آمایش برای ثبت‌نام دانشگاه کافی است؟
برای شروع بعضی مراحل ممکن است به‌عنوان مدرک هویتی و اقامتی استفاده شود، اما برای ادامه تحصیل دانشگاهی ممکن است تبدیل وضعیت به گذرنامه فردی دارای ویزای دانشجویی لازم شود.
آیا برای ویزای تحصیلی ایران حداقل سن ۱۸ سال وجود دارد؟
نباید عدد ۱۸ سال را به‌عنوان یک قانون عمومی برای تمام انواع تحصیل در ایران در نظر گرفت. شرایط سنی به مقطع و شیوه پذیرش بستگی دارد.
ویزای تحصیلی ایران چند روزه صادر می‌شود؟
زمان ثابت و تضمین‌شده‌ای برای همه پرونده‌های افغانستانی نمی‌توان اعلام کرد. دانشگاه، نوع پرونده، کامل بودن مدارک و روند کنسولی روی زمان رسیدگی اثر دارد.
آیا افغانها می‌توانند بدون کنکور در ایران تحصیل کنند؟
در برخی دانشگاه‌ها و دوره‌ها پذیرش دانشجوی بین‌المللی مستقیماً از طریق دانشگاه انجام می‌شود. شرایط هر دانشگاه را باید جداگانه بررسی کرد. این مسیر با ثبت‌نام در کنکور سراسری تفاوت دارد.
آیا می‌توان در هر شهری دانشگاه انتخاب کرد؟
خیر. اتباع غیرایرانی باید محدودیت‌های مربوط به مناطق مجاز اقامت و تحصیل را بررسی کنند. انتخاب رشته‌محل غیرمجاز حتی می‌تواند باعث لغو قبولی شود.
جمع‌بندی؛ از کجا شروع کنیم؟
اگر قصد دریافت ویزای تحصیلی ایران در سال ۲۰۲۶ را دارید، از خرید خدمات ویزا یا ترجمه تعداد زیادی مدرک شروع نکنید. اولین قدم این است که وضعیت خودتان را مشخص کنید: ساکن افغانستان هستید، گذرنامه و اقامت ایران دارید، کارت آمایش دارید یا گذرنامه خانواری؟
بعد دانشگاه و رشته مناسب را انتخاب کنید و مطمئن شوید رشته و محل تحصیل برای اتباع غیرایرانی مجاز است. در مرحله بعد شرایط پذیرش دانشگاه را انجام دهید و پس از دریافت پذیرش، مسیر روادید و اقامت دانشجویی را دقیقاً طبق دستور اداره امور بین‌الملل دانشگاه و مراجع رسمی دنبال کنید.
به‌خصوص دارندگان کارت آمایش بهتر است قبل از هرگونه خروج از ایران یا تغییر مدرک اقامتی، وضعیت پرونده خود را بررسی کنند. قوانین اتباع و شیوه اجرای آنها می‌تواند تغییر کند؛ بنابراین دفترچه سازمان سنجش همان سال، دانشگاه مقصد، اداره امور اتباع و مراجع رسمی کنسولی باید آخرین مرجع تصمیم‌گیری شما باشند.
سلام وقتتون بخیر ، راه ارتباطی که بشه با شما صحبت کنم رو بهم میگین 🙏🏻 چندتا سوال داشتم ازتون